صنعت گاز

صنعت گاز به دلیل نقش آن در توسعه پایدار کشور و نقش ­آفرینی ایران در صحنه بین ­المللی برای تامین انرژی تضمین شده و پاک در جهان، از جایگاه و اهمیت راهبردی برخوردار است.

پیش­بینی روند رو به رشد تقاضای جهانی گاز و افزایش قابل توجه سهم آن در سبد انرژی دنیا تا سال 2040، سهم بالای کشور و همسایگان آن در دارا بودن ذخائر گازی و رتبه خاص ایران در این دارایی، امکان تبدیل شدن ایران به هاب گازی منطقه و کسب سهم بیشتر از تجارت جهانی گاز، رشد و توسعه واحدهای صنعتی مرتبط با صنعت گاز و توسعه فناوری ­های جدید این صنعت در کنار بومی سازی فناوری ­ها، شاخص ­های قابل تاملی هستند که بر تصمیم و نگاه راهبردی ایران به صنعت گاز صحه گذاری می­ کنند.

بخش­ های قابل توسعه صنعت گاز جهان و توانمندی ­ها و پتانسیل های ایران برای حضور و مشارکت در آنها، نیز موید نقش انکارناپذیر کشور در آینده صنعت گاز است.

در ادامه مروری گذرا بر صنعت گاز جهان و ایران خواهیم داشت تا ضرورت و جایگاه میزبانی ایران از نمایشگاه بین­ المللی تخصصی صنعت گاز، بیش از گذشته تبیین شود.

بر اساس گزارش ژوئن 2018 شرکت بریتیش پترولیوم (BP)، ایران با 33.2 تریلیون مترمکعب بعد از روسیه با 35 تریلیون مترمکعب، بیشترین مقدار ذخایر تثبیت شده گاز طبیعی در جهان را به خود اختصاص داده است. کشورهای قطر، ترکمنستان،امریکا، عربستان، ونزوئلا و امارات در رتبه های بعدی قرار دارند.

سهم ایران از ذخایر گاز جهان 17.2درصد است. ایران، روسیه، ترکمنستان و عراق سهم 58.3 درصدی از ذخایر گازی جهان دارند.

نمودارهای زیر نشان می­دهد خاورمیانه و کشورهای مشترک المنافع به ترتیب حدود 50 و 31 درصد ذخایر گازی جهان را دارا می باشند. به عبارتی حدود 80درصد گاز جهان در ایران و کشورهای همسایه و نزدیک آن وجود دارد.

سهم شمال امریکا، امریکای مرکزی و جنوبی، اروپا، آفریقا، آسیای شرقی و اقیانوسیه به ترتیب 5.6، 4.2، 1.05، 7.1 و 10 درصد می باشد.

01

02

 

03

بر اساس گزارش ژوئن 2018 شرکت بریتیش پترولیوم (BP)، میزان تولید تولیدکنندگان برتر گاز در جهان به میلیارد مترمکعب بدین شرح است: امریکا 734.5، روسیه 635.6، ایران 223.9، کانادا 176.3 ، قطر 175.7 و چین 149.2

مصرف کنندگان عمده گاز در جهان نیز برمبنای میلیارد مترمکعب، عبارتند از: امریکا 739.5، روسیه 424.8، چین 240.4، ایران 214.4، ژاپن 117.1، عربستان 111.4، کانادا 115.7

04

05

بر اساس گزارش ژوئن 2018 شرکت بریتیش پترولیوم (BP)، مجموع صادرات گاز جهانی از طریق لوله در سال 2017، 740.7 میلیارد مترمکعب بوده است.

روسیه، نروژ، امریکا، کانادا، هلند، ترکمنستان و الجزایر از صادرکنندگان عمده گاز در جهان هستند.

در تقسیم بندی منطقه­ ای، بیشترین واردات گاز با 423.4 میلیارد مترمکعب مربوط به قاره اروپا می­ باشد. آمریکای شمالی با 146.8، آسیای شرقی با 62.9، کشورهای مشترک المنافع با 62.3 میلیارد مترمکعب، بیشترین واردات گاز را دارند.

مجموع صادرات گاز طبیعی مایع هم 393.4 میلیارد مترمکعب در سال 2017 بوده است. کشورهای قطر، استرالیا، مالزی، نیجریه، آمریکا، ترینیدادو توباگو، روسیه، اندونزی از صادرکنندگان گاز طبیعی مایع هستند.

06

07

08

مجتمع گاز پارس جنوبی به همراه پالایشگاه ­های بیدبلند، ایلام، پارسیان، فجرجم، هاشمی نژاد و سرخون و قشم وظیفه دریافت گاز و فرآورش آن را به عهده دارند. این پالایشگاه ­ها که بخش عمده احداث و راه اندازی آنها مربوط به سال ­های پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران است، ظرفیت لازم برای پالایش همه حجم گاز تولیدی کشور را دارا هستند و مطابق برنامه­ریز­ی­های انجام شده برای اجرای طرح های توسعه ­ای پالایشگاه های گازی تا سال1404، در پایان برنامه ششم توسعه مجموع ظرفیت پالایشی شرکت ملی گاز ایران به بیش از یک هزار و 200 میلیون مترمکعب در روز خواهد رسید.

09     

شبکه انتقال گاز ایران دارای خطوط سراسری اصلی شامل خط اول تا خط دهم و یازدهم سراسری ( احداث شده و در دست اقدام) است که با استفاده از ایستگاه ­های تقویت فشار و خطوط انشعابی، وظیفه انتقال گاز از پالایشگاه ­ها به همه استان ها و مبادی مصرف را به عهده دارند.

مجموع خطوط فشار قوی انتقال گاز احداث شده در کشور اکنون بیش از 38 هزار کیلومتر است که در قالب 10 منطقه عملیاتی و با برخورداری از تعداد 81 ایستگاه تقویت فشار گاز فعال، توان انتقال روزانه بیش از 800 میلیون مترمکعب گاز را دارند. 

010

در قالب سند چشم انداز 20 ساله، میزان خطوط لوله پرفشار گاز باید از 38 هزار کیلومتر کنونی باید به حدود 70 هزار کیلومتر برسد، همچنین تعداد ایستگاه­ های تقویت فشار نیز از 14 ایستگاه  سال 1357 به تعداد 81 ایستگاه کنونی رسیده است که در قالب این سند باید به 140 ایستگاه برسد.

011
سهم 75 درصدی گاز در سبد انرژی ایران

با رشد تولید و توزیع گاز طبیعی در کشور، سهم این سوخت پاک در سبد انرژی به 75 درصد رسیده است. اکنون بیش از 345 هزار و یکصد کیلومتر شبکه توزیع گاز شهری و روستایی در کشور احداث شده است که وظیفه تامین گاز مورد نیاز یک هزار و 135 شهر و 27  هزار و 198 روستا را با نصب بیش از 11 میلیون و 460 هزار انشعاب به عهده دارد.

012 

گازرسانی به نیروگاه ­های کشور یکی از برنامه ­های وزارت نفت بوده که این موضوع افزون بر صرفه جویی در مصرف سوخت­ های مایع و ایجاد ارزش افزوده بیشتر، در بهبود حفظ محیط زیست نیز نقش موثری به دنبال داشت. گازرسانی به نیروگا­ه ­ها به ویژه در سال ­های اخیر رشد فزایند­ه ­ای یافته است، به گونه ای که با مصرف 67 میلیارد و 700 میلیون مترمکعب گاز طبیعی در بخش نیروگاهی در سال 96، سهم سوخت مایع در سبد سوخت مصرفی نیروگا­ه­ ها در سال یاد شده به کمتر از 10 درصد رسید. در حال حاضر 83 نیروگاه از سوخت گاز بهره ­مند هستند.

عرضه گاز به صنایع با کم­ترین میزان محدودیت در سال­ های اخیر  انجام شده و در سال 96، بیش از 37 میلیارد مترمکعب گاز طبیعی به صنایع عمده کشور تحویل داده شده است.

همچنین تا پایان سال 96، 2 هزار و 426 جایگاه عرضه سی ان جی در کشور احداث شده است و بیش از 4 و نیم میلیون خودرو گازسوز در کشور تردد می­ کنند.

ذخیره کردن گاز طبیعی به میزان کافی در کشور، از جمله راهبردهای شرکت ملی گاز ایران است. این مقدار ذخیره سازی در هر سال باید با مقدار انتقال گاز در شبکه و طول شبکه سراسری انتقال گاز مطابقت داشته باشد. به طور معمول در حد ۱۰ درصد مصرف یک سال گاز کشور باید در مخازن ذخیره شود.

به عنوان نمونه، زمانی که به مصرف ۴۰۰ میلیارد مترمکعب در سال برسیم باید سالانه ۴۰ میلیارد مترمکعب ذخیره سازی گاز در کشور داشته باشیم، بنابراین استفاده از مخازن جدید برای ذخیره گاز موضوعی مهم و قابل توجه است.

اکنون دو مخزن سراجه و شوریجه در مرکز و شمال شرق کشور، تنها مخازن ذخیره ­سازی گاز طبیعی هستند. مخزن شوریجه با موقعیت مناسبی خود در شمال شرق کشور، گنجایش لازم را برای توسعه حداکثری دارد. ظرفیت کنونی مخزن سراجه یک میلیارد مترمکعب و ظرفیت مخزن شوریجه 2 میلیارد و 500 میلیون مترمکعب گاز است که با اجرای طرح توسعه این مخزن، ظرفیت به ۴ میلیارد و ۵۰۰ میلیون مترمکعب می رسد.

افزون بر سراجه و شوریجه، پنج مخزن دیگر در نقاط مختلف کشور در نظر گرفته شد­ه­ اند.

قرارگیری در منطقه خاورمیانه، دسترسی به آب­ های آزاد خلیج فارس، دریای عمان، اقیانوس هند، دریای سیاه و همچنین دریای خزر، ایران را به کانون توجه همسایگان دور و نزدیک تبدیل کرده است.

داشتن 15 همسایه و 9 کشور نزدیک در حلقه دوم و ارتباط با کشورهای نیازمند انرژی همچون چین، موید موقعیت ویژه و ژئوپلتیک ایران در منطقه و جهان و قابلیت بالا در تبدیل شدن به هاب گازی منطقه و جهان است.

1297R-600x711

 

صادرات گاز ایران تاکنون به کشورهای ترکیه، عراق، ارمنستان، آذربایجان و نخجوان انجام شده است. قرارداد با این کشورها گاه در قالب قراردادهای دراز مدت، گاه در قالب قراردادهای کوتاه مدت سوآپ و گاه در قالب تهاتر برق و گاز امضاء شده است. پس از قطع صادرات گاز ایران به روسیه، ترکیه به عنوان بزر­گ­ترین مشتری گاز طبیعی ایران در نظر گرفته شد. قرارداد ۲۵ ساله صادات گاز ایران و ترکیه، در سال ۱۳۷۴ امضاء و از سال ۱۳۸۱ صادرات گاز ایران به این کشور آغاز شد.

قرارداد صادرات گاز ایران به ارمنستان نیز با هدف تهاتر گاز و برق امضاء شد که بر اساس آن، ارمنستان در ازای هر مترمکعب گاز، ۳ کیلووات ساعت برق به ایران تحویل می ­دهد. عراق نیز گاز را برای دو مقصد بغداد و بصره دریافت می ­کند. آذربایجان و نخجوان نیز از دیگر مشتریان گاز ایران هستند.

013